Akumulator do kampera - rozruchowy i pokładowy

Kamper ma co najmniej dwa akumulatory o zupełnie różnych zadaniach. Akumulator rozruchowy uruchamia silnik bazowego auta, a akumulator pokładowy (nazywany też akumulatorem zabudowy, mieszkalnym lub "leisure") zasila lodówkę, światło, pompę wody i ładowarki przez cały postój. Jeśli dobierzesz je według tych samych kryteriów, jeden z nich szybko się zużyje.

Akumulator rozruchowy a pokładowy - czym się różnią

Zwykły akumulator samochodowy jako pokładowy to częsty i kosztowny błąd. Ma cienkie płyty zoptymalizowane pod krótki, duży prąd. Rozładowywany co noc do połowy, traci pojemność po kilkudziesięciu takich cyklach. Akumulatory przeznaczone do pracy cyklicznej mają grubsze płyty i znoszą setki cykli, a litowe LiFePO4 - zwykle ponad tysiąc. Różnice konstrukcyjne opisujemy w tekście o akumulatorze rozruchowym.

Akumulator rozruchowy w kamperze

Tu obowiązują te same zasady co w aucie dostawczym, na którym zbudowano kampera. Większość kamperów w Europie powstaje na Fiacie Ducato, a także na Citroënie Jumperze, Peugeocie Boxerze, Fordzie Transicie, Renault Masterze i Mercedesie Sprinterze. Akumulator rozruchowy dobierasz do silnika bazy - pojemność, prąd EN, technologię, wymiary i położenie plusa.

Przykład z naszej bazy aut: w Fiacie Ducato 250 (od 2006 r.) wersje z dieslem bez start-stop mają najczęściej akumulator SLI 95 Ah, 780 A, a wersje ze start-stop - AGM 105 Ah, 950 A (rzadziej AGM 70 Ah, 760 A). Obudowy się różnią: SLI 95 Ah ma długość 354 mm, a AGM 105 Ah - 394 mm. Jeśli Twoja baza ma start-stop, nie zakładaj w jej miejsce zwykłego akumulatora. Dokładny dobór dla swojej bazy zrobisz w wyszukiwarce akumulatora po aucie.

Ducato 250 bez start-stop - akumulatory SLI 95-100 Ah od 780 A, z plusem po prawej:

Ducato 250 ze start-stop - akumulatory AGM 105 Ah od 950 A, z plusem po prawej:

Akumulator pokładowy: jaka pojemność

Pojemność dobierasz do dziennego zużycia energii i do tego, jak często masz dostęp do prądu 230 V. Policz to na swoich odbiornikach. Przykładowy bilans dnia na postoju bez prądu (wartości orientacyjne, sprawdź na tabliczkach swoich urządzeń):

Akumulator ołowiowy (AGM, żel, leisure) nie powinien być regularnie rozładowywany głębiej niż do ok. 50% - inaczej wyraźnie szybciej się zużywa. Na 61 Ah dziennie potrzebujesz więc ok. 120 Ah pojemności na jedną dobę bez ładowania. Akumulator LiFePO4 możesz wykorzystywać w 80-90%, więc podobny zapas da litowy 80-100 Ah, który jest przy tym o połowę lżejszy.

Lodówka absorpcyjna (trójdrożna) pobiera z 12 V kilka-kilkanaście amperów i na postoju powinna pracować na gazie albo 230 V. Zasilana z akumulatora pokładowego rozładuje go w kilka godzin - w większości kamperów działa z 12 V tylko podczas jazdy.

Technologia akumulatora pokładowego

Ołowiowe akumulatory "leisure" (z płynnym elektrolitem)

Najtańsze. Mają grubsze płyty niż rozruchowe i są przeznaczone do pracy cyklicznej. Wydzielają gazy przy ładowaniu, więc wymagają odpowietrzenia schowka, a część modeli - kontroli poziomu elektrolitu.

AGM

Szczelne, bez wycieków, mogą stać w schowku w zabudowie. Znoszą więcej cykli niż zwykłe ołowiowe i dobrze przyjmują duży prąd ładowania, np. z alternatora. Dobry wybór, jeśli zostajesz przy ołowiu. Więcej w tekście o akumulatorach AGM.

Żelowe

Najlepiej z ołowiowych znoszą głębokie rozładowania i dłuższe postoje. Wymagają ładowarki z charakterystyką żelową (niższe napięcie końcowe) i nie lubią szybkiego ładowania dużym prądem. Szczegóły: akumulator żelowy.

LiFePO4 (litowo-żelazowo-fosforanowe)

Najdroższe w zakupie, ale najlżejsze, z największą użyteczną pojemnością i liczbą cykli. Napięcie trzyma się stabilnie prawie do końca rozładowania. Wymagają ładowarki i ładowania z alternatora przystosowanych do litu, a większość modeli nie przyjmuje ładowania w temperaturze poniżej zera (chyba że ma wbudowane grzanie). Po przejściu na LiFePO4 sprawdź, czy blok elektryczny kampera ma profil ładowania dla litu.

Przykładowe akumulatory do pracy cyklicznej, które pasują jako akumulator pokładowy:

Ładowanie akumulatora pokładowego

• Z alternatora podczas jazdy - przez separator albo przekaźnik, który łączy akumulatory tylko przy pracującym silniku. W nowszych bazach z inteligentnym alternatorem (napięcie ładowania zmienia się w trakcie jazdy) i przy akumulatorach LiFePO4 potrzebna jest ładowarka DC-DC (booster, "B2B"), bo inaczej akumulator pokładowy nie naładuje się do pełna.
• Z sieci 230 V - przez ładowarkę w bloku elektrycznym kampera. Ustaw w niej typ akumulatora: AGM, żel, ołowiowy albo litowy. Domyślny profil po wymianie technologii to częsta przyczyna niedoładowania.
• Z panelu słonecznego - przez regulator, najlepiej MPPT. Panel 100-200 W latem zwykle pokrywa dzienne zużycie lodówki i oświetlenia, zimą daje niewiele.

Jak kontrolować akumulator pokładowy

Wskaźnik w panelu kampera pokazuje zwykle tylko napięcie. Przy akumulatorze ołowiowym to orientacyjna informacja, i to tylko po kilku godzinach bez obciążenia. Przy LiFePO4 napięcie prawie się nie zmienia między 90% a 20% naładowania, więc z niego nie odczytasz stanu. Dokładnie pokaże go monitor baterii z bocznikiem (shuntem) montowanym na przewodzie minusowym - liczy ampery wpływające i wypływające z akumulatora i podaje stan naładowania w procentach. Wiele akumulatorów litowych ma też wbudowany BMS z aplikacją w telefonie.

Akumulator pokładowy montuj w miejscu z dostępem do zacisków, jak najbliżej bloku elektrycznego i z bezpiecznikiem głównym tuż przy plusie. Przewody dobierz do prądu przetwornicy 12/230 V - przetwornica 1000 W pobiera z 12 V prąd rzędu 90-100 A i potrzebuje grubych przewodów i krótkiej trasy.

Przyczepa kempingowa

Przyczepa nie ma akumulatora rozruchowego, ale często ma akumulator zabudowy, który zasila oświetlenie, pompę i mover. Mover (napęd do manewrowania przyczepą) pobiera chwilowo duży prąd, dlatego potrzebuje akumulatora cyklicznego o sporej pojemności, najczęściej AGM. Minimalną pojemność podaje instrukcja movera - trzymaj się jej, bo przy zbyt małym akumulatorze napęd traci siłę na podjeździe. Podczas jazdy akumulator przyczepy doładowuje się z auta przez gniazdo 13-pinowe, ale tylko wtedy, gdy auto ma podłączony przewód ładowania - sprawdź to przed dłuższym wyjazdem.

Zimowanie i najczęstsze błędy

• Przed zimą naładuj oba akumulatory do pełna i wyłącz główny wyłącznik zabudowy.
• Co 4-6 tygodni sprawdź napięcie albo podłącz kampera do 230 V z ładowarką w trybie podtrzymania.
• Przy wymianie pokładowego dobierz akumulator o wymiarach pasujących do schowka i mocowania.
• Zwykły akumulator samochodowy jako pokładowy.
• Łączenie równolegle akumulatorów różnych technologii, pojemności albo w różnym wieku.
• Zostawienie rozładowanego akumulatora ołowiowego na mrozie - rozładowany może zamarznąć.

Dobrze traktowany akumulator pokładowy AGM wytrzymuje zwykle kilka sezonów, a LiFePO4 - znacznie dłużej. Najszybciej niszczy je regularne rozładowanie "do zera" i miesiące postoju bez ładowania.