Akumulator żelowy - budowa, zastosowanie i czy do samochodu

Akumulator żelowy (GEL) to akumulator kwasowo-ołowiowy, w którym elektrolit zagęszczono do postaci żelu. Świetnie znosi wielokrotne głębokie rozładowania, dlatego sprawdza się w wózkach inwalidzkich, łodziach, kamperach i instalacjach solarnych. Jako akumulator rozruchowy w samochodzie spotkasz go rzadko - tam zwykle lepszym wyborem jest AGM.

Budowa akumulatora żelowego

Wewnątrz są te same elementy co w zwykłym akumulatorze ołowiowym: płyty z ołowiu i dwutlenku ołowiu oraz elektrolit z kwasu siarkowego. Różnica polega na tym, że do kwasu dodaje się krzemionkę, która po zastygnięciu tworzy gęsty żel. Najważniejsze cechy budowy:

• elektrolit unieruchomiony w żelu - nie wylewa się nawet przy pęknięciu obudowy, a akumulator może pracować w różnych położeniach (zgodnie z zaleceniami producenta),
• grube płyty w modelach do pracy cyklicznej, często płyty dodatnie w postaci rurek,
• zawory bezpieczeństwa - akumulator jest szczelny (VRLA), a gazy powstające przy ładowaniu w większości rekombinują w wodę wewnątrz,
• brak korków - nie dolewa się wody i nie mierzy gęstości elektrolitu.

Żel nie przepuszcza prądu tak łatwo jak płynny elektrolit. Dlatego akumulator żelowy ma niższy prąd rozruchowy w stosunku do pojemności niż akumulator rozruchowy tej samej wielkości.

Żelowy, AGM czy zwykły kwasowy - porównanie

Obie technologie, żelowa i AGM, to akumulatory zamknięte (VRLA), ale różnią się przeznaczeniem: AGM daje duży prąd na krótko, żel spokojnie oddaje energię przez wiele godzin i znosi setki cykli.

Akumulator żelowy do samochodu - kiedy ma sens

Akumulator żelowy do samochodu osobowego jako akumulator rozruchowy zwykle się nie opłaca. Jest droższy, daje mniejszy prąd rozruchowy w stosunku do pojemności i wymaga niższego napięcia ładowania niż to, które podaje alternator części aut. W autach ze start-stop producenci stosują EFB i AGM - żelu nie zakładaj tam zamiast nich. Sensowne zastosowania w motoryzacji to:

• akumulator pokładowy w kamperze i przyczepie - zasila lodówkę, oświetlenie i pompę przez cały postój,
• akumulator postojowy w ciężarówce - rozruch w ciężarówce zapewniają zwykle dwa akumulatory 12 V połączone w instalację 24 V, najczęściej w wersji do ciężkiej pracy (SHD), EFB lub AGM; żel ma sens jako osobny akumulator do lodówki czy ogrzewania postojowego w kabinie sypialnej,
• zasilanie sprzętu na łodzi - silnik elektryczny, echosonda, oświetlenie.

Wózki inwalidzkie, łodzie i fotowoltaika

Akumulatory żelowe do wózków inwalidzkich muszą być szczelne, odporne na głębokie rozładowania i bezpieczne w pomieszczeniach - żel spełnia wszystkie te warunki. W łodziach liczy się odporność na przechyły i wstrząsy oraz praca na kotwicy bez ładowania. W instalacjach solarnych i zasilaniu awaryjnym (UPS) liczy się żywotność cykliczna i mała obsługa. W tych zastosowaniach parametrem kluczowym jest pojemność w Ah przy rozładowaniu w ciągu 20 godzin i liczba cykli, a nie prąd rozruchowy.

Ładowanie akumulatora żelowego

Żel jest najbardziej wrażliwy na zbyt wysokie napięcie. Przeładowanie wytwarza gaz, który rozrywa strukturę żelu i trwale obniża pojemność. Dlatego:

1. Używaj ładowarki z trybem "GEL" lub ładowarki, w której ustawisz napięcie końcowe zalecane przez producenta - zwykle ok. 14,1-14,4 V dla akumulatora 12 V.
2. Nie używaj prostownika transformatorowego bez automatyki ani ładowarki z funkcją "odsiarczania" impulsami wysokiego napięcia, jeśli producent tego nie dopuszcza.
3. Ładuj po każdym głębszym rozładowaniu, nie zostawiaj go rozładowanego.
4. Do przechowywania zostaw ładowarkę w trybie podtrzymania (ok. 13,5-13,8 V) albo doładowuj co kilka miesięcy.

Jak dobrać ładowarkę do różnych typów akumulatorów, opisujemy w poradniku jaki prostownik do akumulatora wybrać.

Ile wytrzymuje akumulator żelowy

Trwałość akumulatora żelowego liczy się w cyklach, a nie tylko w latach. Producenci podają liczbę cykli przy konkretnej głębokości rozładowania i ta zależność jest silna: im płytsze rozładowanie, tym więcej cykli. Akumulator, który codziennie oddaje połowę pojemności, wytrzyma znacznie dłużej niż ten sam model rozładowywany prawie do zera. Żywotność skracają też wysoka temperatura i ładowanie zbyt wysokim napięciem. Porównując modele, patrz więc na liczbę cykli przy tej samej głębokości rozładowania w karcie katalogowej, a nie na hasła reklamowe, najlepiej przy tej samej temperaturze testu.

Jak rozpoznać akumulator żelowy

Na etykiecie znajdziesz napis "GEL", "Gel" lub "żelowy", często też "VRLA" i "deep cycle". Akumulator nie ma korków, a w danych zamiast prądu rozruchowego producent podaje pojemność przy różnych czasach rozładowania (C20, C100) i liczbę cykli. Jeśli w opisie "żelowego" akumulatora samochodowego widzisz duży prąd rozruchowy EN i dopisek AGM, to w rzeczywistości jest akumulator AGM.

Co wybrać zamiast żelu do auta

Gdy szukasz zamkniętego, szczelnego akumulatora do samochodu, który dobrze zniesie częste rozładowania, wybierz AGM. Przykładowe akumulatory AGM 60-80 Ah do aut osobowych:

Czy Twoje auto potrzebuje AGM, EFB czy klasycznego akumulatora, sprawdzisz w doborze akumulatora po aucie.